Thư viện Hoàng
gia Alexandria hay còn gọi là Đại thư viện tọa lạc tại thành phố
Alexandria, Ai Cập, từng một thời là thư viện lớn nhất trên thế giới.
Được xây dựng từ thế kỷ thứ 3 trước công nguyên, đây là thư viện phổ
cập đầu tiên trong lịch sử nhân loại, thu hút rất nhiều nhà tư tưởng và
bác học nổi tiếng nghiên cứu, tham khảo.
Sau này mặc dù bị xóa sổ trong chiến tranh, thư viện Alexandria vẫn luôn được coi là một trong bảy kỳ quan của thế giới cổ đại.
Với
ý tưởng khôi phục thời hoàng kim của thư viện Alexandria, một thư viện
mới mang tên Alexandrina đã được xây dựng cách khuôn viên thư viện lừng
danh ngày trước 200m. Nằm sát bên bờ Địa Trung Hải, khu phức hợp thư
viện và trung tâm văn hóa Alexandrina được xem như là một sự hồi sinh
ngoạn mục.
Năm 1974, khi Trường đại học Alexandria quyết định
chọn khu đất để xây dựng thư viện mới gần sát bên thư viện cổ, dự án
“tái sinh” thư viện Alexandria đã hình thành và lập tức nhận ngay sự
ủng hộ của đông đảo mạnh thường quân và các tổ chức trên toàn thế giới.
Một trong những người ủng hộ mạnh mẽ nhất cho dự án này chính là ông
Hosni Mubarak - đương kim tổng thống Ai Cập. Tổ chức Văn hóa - giáo dục
Liên Hiệp Quốc (UNESCO) cũng rất quan tâm dự án này bởi họ nhận ra rằng
đây sẽ là một dự án hết sức lý tưởng để tôn vinh văn hóa và khoa học,
một biểu tượng di sản văn hóa mới của cả nhân loại.
Năm
1988, UNESCO tổ chức cuộc thi nhằm vận động những thiết kế độc đáo cho
thư viện mới. Vượt qua 1.400 đề án, cuối cùng Tập đoàn kiến trúc danh
tiếng của Na Uy Snøhetta giành được chiến thắng.
Dù chưa chính
thức khởi công, nhưng chỉ sau năm năm phát động quyên góp xây dựng thư
viện mới, tổng số tiền các nhà tài trợ với tư cách cá nhân đã góp vào
quỹ là 65 triệu USD. Phần còn lại thư viện được xây dựng chủ yếu bằng
ngân sách của Chính phủ Ai Cập, UNESCO, Chương trình Phát triển của
Liên Hiệp Quốc cùng sự đóng góp của một số nước Ả Rập và châu Âu.
Năm
1995, dự án thi công thư viện Alexandrina chính thức bắt đầu. Mất bảy
năm ròng, ngày 16-10-2002, nhân loại tự hào có thêm một “kỳ quan văn
hóa hiện đại” mang tên đại thư viện Alexandrina, với tổng kinh phí xây
dựng 220 triệu USD.
Tổng thể của toàn bộ kiến trúc được xây dựng
theo một ý tưởng hợp nhất, đó chính là sự giao thoa giữa nét cổ kính và
phong cách hiện đại.
Ngay từ hình dáng bên ngoài, thư viện đã
“bộc lộ phong thái của một nhà triết học mang đẳng cấp siêu phàm”. Mặt
trước của thư viện là một mái vòm hình tròn rộng lớn với đường kính lên
đến 160m. Mái vòm tròn mang biểu tượng của mặt trời - vốn là ký hiệu
nền văn minh cổ đại sông Nile - nằm chếch nghiêng hướng mặt ra Địa
Trung Hải.
Mái vòm được thiết kế nghiêng nên vừa có công năng
như một mái nhà vừa là mặt tiền của cả khối kiến trúc. Bên trên mái vòm
là lớp kính được chia thành các ô vuông cắt xéo tạo thành những mảng
tam giác lõm. Ánh nắng mặt trời đi qua những khoảng tam giác lõm này
tạo thành “khối ánh sáng thiên nhiên đồ sộ” cho cả khu thư viện ngay
bên dưới.
Mặt sau là một bức tường cao dựng đứng, được bao phủ
bằng đá granite xám xuất xứ từ vùng Aswan, một thành phố phía nam Ai
Cập. Trên tường là những bức chạm trổ hoành tráng hết sức tinh vi ghi
lại các dạng chữ viết cổ của 120 tộc người trên trái đất.
Ngay
từ hình dáng bên ngoài, thư viện đã “bộc lộ phong thái của một nhà
triết học mang đẳng cấp siêu phàm”. Mặt trước của thư viện là một mái
vòm hình tròn rộng lớn với đường kính lên đến 160m. Mái vòm tròn mang
biểu tượng của mặt trời - vốn là ký hiệu nền văn minh cổ đại sông Nile
- nằm chếch nghiêng hướng mặt ra Địa Trung Hải.
Phòng đọc chính được bố trí ngay trung tâm
thư viện, ngay bên dưới mái vòm có chiều cao 32m. Có tất cả bảy tầng
được bố trí dùng làm nơi đọc và lưu trữ sách với tổng diện tích lên đến
11.000m2, trong đó bốn tầng nằm dưới mực nước biển. Đại thư viện có khả
năng lưu giữ 8 triệu đầu sách. Với tốc độ cập nhật sách như hiện nay,
ước tính cần phải mất thêm 80 năm nữa mới lấp đầy tất cả kệ sách của
thư viện.
Với mục tiêu trở thành một cửa sổ mở ra thế giới cho
người Ai Cập, mở đường vào Ai Cập cho du khách bốn phương, thư viện
Alexandrina thật sự là trung tâm nghiên cứu hàng đầu trong thời đại kỹ
thuật số. Nơi đây được trang bị hệ thống kỹ thuật hiện đại nhất từ
thiết bị nghe nhìn, phòng truyền thông đa phương tiện đến phòng xem văn
bản dạng thu nhỏ (microform) và hệ thống Internet hoàn hảo.
Là
trung tâm học tập, trao đổi, nghiên cứu có ảnh hưởng lớn trên thế giới,
thư viện Alexandrina khẳng định tinh thần nguyên bản của thư viện
Alexandria cổ xưa là hướng tới sự hiểu biết và hòa nhập giữa các nền
văn hóa và giữa các dân tộc. Chính vì ý nghĩa cao cả đó, nơi đây luôn
thu hút khoảng 800.000 du khách mỗi năm, trở thành điểm đến không thể
thiếu trong hành trình của du khách năm châu khi tới thăm đất nước Ai
Cập.
BẠCH NGỌC
(tổng hợp từ Sacred Destinations, Guardian và Wikipedia)